|
|
|
|
|
|
|
|
|
Nivîsekê bişîne
   
 
Amer Çelik
Şîxadî… Rastî û nasîn Xeleka 7an (Dawi)

Heger wek ku dîrokzanên Islamî dibêjin ku Şêx-Adî  bi kardariye ku Êzidiyan ber bi ola Islamê ve dagerîne hatibû herêmê… ?!Yan jî wekî ew dibêjin ku Şêx-Adî  di bin bandora ola  hinek Şêxên derwêş Islamê de hatiye nav Êzidiyan ta ku ramanên wan bi Êzidiyan bide qebûl kirinê…?! Ew çi sedmên xurt û bi hêrz bûne ku Adî  ji bo wan hatibû nav Êzidiyan…?! Heger raste ku Adî ji bo ku Êzidiyan dagerîne bi ser ola Islamê de kanîn in ew sedemên girîng ku ji bo wan sedeman Şêx-Adî bi hezarê kîlmtiran , bi sedan gund û bajaran û komar li pişt xwe bihêla were nav miletekî hejar wekî Êzidiyan…?! Kanî ew niviştên kardariye Şêx –Adî ji Şêxên Islamê gitibû bi mebeste were nav Êzidiyan û ola Islamê bi wan bide qebûl kirin…?! Gelo raste ku Şêx-Adî bi eslê xwe ji Balbek ê ye…?! Yan ew bi asil Hekariye…?! Heger Şêx-Adî nehate nav Êzidiyan(Laliş)  wê ci bibû ye…?! Rastiye Êzidiyatê wê di kurde bû ye…?! Lewma jî lêkolînvan Reşîd Xîyûn dibêje ku peywendiyên di navbera Êzidiyan û Şêx-Adî de pir nependî ne û têkilî hev in!... Her weha ya berêz Reşîd dipirseŞêx-Adî  merovekî Islamî bûye di nav Êzidiyan de…? Yan jî ew qelenderekî-derwêşekî di   şikeftên Laliş de di  xeulê de bû…? Her weha bi dehan pirs û nependî di dîroka Şêx-Adî û Êzidiyatiyê hene û hîn zelal nebûne.

 

Gelek dibêjin ku Şêx-Adî ne merovekî Emewî bû. Wekî ibin Etbe di pirtûka Fisûl Alfexriy e (الفصول الفخرية )de, di rûpelê 37an dibêje ku Adî kurdekî  Hekar ye. Her weha lêkolînvan Yaqûp Serkîs jî di pirtûka xwe de dibêje; ku Adî ibin Mûsafir kurd e. her weha lêkolînvan Ismaîl Baxdadî û berêz Mizûrî dibêjin ku Şêx –Adî  kurd e. dîtinên wek yê hêja Mizûrî hêjaye ku merov li ser bisekine,qîmet bidîyê û lêkolînên kur û dirêj li ser bike.

 

Di rastî û nasîne Şêx-Adî de,Êzidî bi xwe jî bûne celeb-celeb. Celebek  ji rewşenbîrên Êzidiyan gihîştine wê baweriyê ku Şêx-Adî nûjenê ola Êzidiyaytiyê ye ew bi asil Hekariya. Ji dak û bav de Êzidiye, koçberê Libnanê (Betfar) e.  Heger ew nehate Êzidiyatî îro wê tunebuye, bi kêmasî wê di gol û gera neqam de bûye. Bi rastî ev nerîn ya piraniyê reşenbîr û çalekvanên  kurdên Êzidiyane. Ez jî yek ji vî celebî me. Celebê dewam ku wekî lêkolînvanên ola Islamê dibêji ku Şêx-Adî Erebe .Bi kurtî ev celeb bi ramanên lêkolînvanên Islamî bi bondor in.Celebê siyamîn hinek ji oldaran û miletê Êzidî ku dibêjin Şêx-Adî xwedanê kermatane,ew Adî wekî pêxemberekî dibînin. Bi rastî piraniye Êzidiyan pêxemberiye Adî qewbûl nakin û her bi vê gotinê Şêx-Adî dinasin Şêx-

Adî xwedanê Kerametê

Em di dawiye gotar xwede bi kurtî li ser Şêx-Adî  rastî û nasîne wî de bibêjim ku heger Şêx-Adî qelenderk-derwêşek bû, lê Êzidiyatî oleke ser bi xwe bû ye. Vê olê Şêx-Adî hembêz kirbû, her çiqasî sedemên vê hembêz kirinê ne diyar bûn jî lê Êzidiyatî ma wekî Êzidiyatî-Êzidî.

Xwendevan û çalekvanên Êzidiyan îro di wê baweriyê de ne ku Şêx-Adî nûjenekî ola Êzidiyan bû û xizmetek pir mezin ji bo Êzidiyan û Êzidiyatiyê kiriye.

 

Xwendevanên hêja; Em jêderan(çavkaniyan)  ji bo gotare me ya ku bi navê „ Mîrgeh, êl û eşîrên Kurdên Êzidî“ digerin . Ez hêvî dikim ku yê jêderek ji bo vî babetî li ba wî peydebibe, ji bo min li ser vê

Mailê  amercelik@hotmail.de  bişînê.

Di  nêzîk de ji bo hêjayn ev gotare me  Mîrgeh, êl û eşîrên Kurdên Êzidî ji bo hêjayan tê weşandin .

 

 

Çavkaniyên vê lêkolînê ( Şîxadî  rastî û  nasîn)

Çavkaniyên Almanî

1-Rudolf Frank  Scheich´Adî, der grosse Heilige der Jezîdis- Bibl.Berlin 1911

2-M.V.Oppenheim.Vom Miltemeer zum persischen  Golf, Berlin 1899-1900

3-G.Furlani Gli interdetti die Yezidi; der Islam

Çavkaniyên Tirkî

1-John S. Guest-Yezidilerin Tarihi (Ibrahim Bingöl) avesta (Diyarbiker)2001

2-Yaşar Batman -Ezidi Kürtlerin ölümsüz Azizesi begê

3-Torî  -Yezidilik ve Yezidiler

 

Çavkaniyên Erebî مصادر البحث

 

                                              

١-زهير كاظم عبود-عدي بن مسافر-مجدد الديانة الايزيدية Zûhêr Kazim Ebûd E`udi ibin Musafir, Nujenê ola Êzidiyaytiyê

٢-الدكتور خليل جندي- عدي بن مسافر مجددالديانة الايزيدية وليس مؤسسهاDr.Xelîl Cindi-Eùdî ibin Musafir nujenê ola Êzidiyatiyê ne damezrandinê wê

٣-ابن خلكان - وفياتالاعيان  الجزء الاول ص 361         Ibin Xelkan-weyat Al-Eiyan C 1,R 361                             

    ٤-جورج كتن-انعطافات هامة في حياة الايزيدين Corc Kitin dagerînên girîng di jiyana Êzidiyan de

٥-دكتور سامي سعيد- الايزيدية احوالهم ومعتقداتهم Dr. Samî seid- Al- Yezîdiya rewş û parastinên wan

٦-عبدالرحمن مزوري-تاج العارفين عدي بن مسافر الهكاري  ليس امويا-سليمانية2001 Abdul-Rehman Mizûrî- Tac Arfîn, Eùdî ibin Musafir Hekarî  ne Emwî

٧-محمد امين زكي -تاريخ الكرد وكردستان جزء الاول ص 294-297 M. Emîn Zekî –Tarîxa Kurd û Kurdistan  C1 R 294-297

٨-دكتور كاظم حبيب-الايزيدية ديانة تقاوم نواءب الزمان -دار الحكمة لندن 2003 Dr. Kazim Hebîb- Êzidiya ola ku berxwendane dijwar bi demê re

٩-حاجي علو ابو سينم- المنتظر  Hacî Elo abu Sînem- Bendewar

١٠-الدكتور خلف الجراد-اليزيديةواليزيديون-سورية 1995 Dr. Xelef Cerad Êzidî û Êzidiyatî

١١-عباس العزاوي -تاريخ اليزيدية واصل عقيدتهم-بغداد 1935  Ebas Al-Ezawî-TarîxÊzidiya

١٢-نورالدين بن الحسن-بهجة الاسرار ومعدن الانوارص215 Nuredîn ibin Al-Hesen-Behcet Al-Esrar û Meden Al-anwar

١٣-عبدالرزاق الحسني-اليزيديون في حاضرهم وماضيهم-بغداد1950 Ebid-Rezaq –Pêmayî û pêşeroja  Êzidiyan

١٤-احمد تيمور-اليزيدية ومنشا نحلتهم-القاهرة 1928  Ahmed Teymûr- Al-Yezdiya

١٥-صديق الدملوجي-اليزيدية-موصل1949 Sadîq Demelocî- Al-Yezîdiya

١٦-سعيد الديوه جي-الايزيدية-موصل 1973 Seid Al-dewecî Al-Yezîdiya

١٧-محسن سيدا-مقالة -مدارات 2013  Mihsin Sîda- gotar malpera Medarat 2013

١٨-المقريزي-السلوك لمعرفة الملوك-القاهرة 1934 al-meqrizî –Silok mehrîft Milok

19-ابن الاثير-الكامل في التاريخ-مصر 1290ه  Ibin al-Esîr Kamil fî Tarîx

٢٠-ابن تيمية - الوصية الكبرى -الطاءف 1987 Ibin Teymiya Weyeta Mezin(Kubira)

٢١- الجيلاني-قلاءد الجواهر  و فتوح الغيب Al-Ceylanî Qelad Al-Cewhîr , Fitûh Al-xeyîb

٢٢-تاريخ  ابن  خلدون    Tarîx ibin Xeldûn

٢٣-ياقوت  الحموي  - معجم البلدان  Yaqûd Al-Hemuî-Me,ecem Bildan

٢٤-محمدعبدالحميد الحمد-الديانة اليزيدية بين الاسلام والمانوية-دمشق2002 M.Abid Al-Hemîd- Yezîdiya di nav bera Islam û Mewniyê de

٢٥-اسماعيل جول بك-اليزيدية قديما وحديثا-بيروت1934  Ismehîl Çol beg ê

٢٦-السمعاني-الانساب Al-Sem,E anî-Al-Nisab

٢٧- مناقب شيخ ادي -مخطوطة في مكتبة العامة-برلين Menaqib Şêx-Adî pirtûkxane Berlîn

٢٨-العيد الكبيرللايزيدين-كارل ماي-ترجمة داود مراد الختاري-دهوك2008 Karil Mayî- Cejna Mezin

٢٩-اليزيدية- ترجمة  احمد حسن Al-Yezîdiya wergêr Ahmed Hesen

٣٠-الشعراني - الطبقات الكبرى  Al-Şe ranî- Tebaqat kubira

          

 


   

 

 

Amer Çelik3270

 

Berpirsîyar û karê teknîkî
Redaksîyon
Bahzad Shamsany
Yilmaz Yildiz
Copyright © 2005 bahzani.net
bahzani.kurdi@gmail.com