: Kemal Tolan:gelek civakan kevneṣopiya cejna Xidir Neb Xidir Eylas



bahzani4
02-05-2013, 15:43
Bi dtina min, gelek civakan kevneṣopiya cejna Xidir Neb Xidir Eylas ji bo berjiwendiyn xwe kirine roja Xwedan evn.
Min di gelek nivisnn xwe yn ku hatine belakirin de gotiye Piraniya rok, mesele, ayet, lkoln, berhem hem droka ku alim, zane, nivskar, part rxistinn dagirkern Kurdstan li ser droka netewa Kurd bi taybet j yn li ser Êzdiyatiy nivsandine anj gotine qet bi kr nayn. Û min dsa li ser v babet gotiye, Agehdar zanna me kurdan li ser droka kurdayetiy rewşa cıvakan zdiyan pir lewazin (http://www.rizgari.com/modules.php?name=News&file=article&sid=11512)


Mnak:

Gava rewşenbr, nivskar, berpirsyarn mal, komel, ol, ande, part rxistinn Kurd, di der heq droka oln li Kurdstan hene bi taybet j gava ewan di nav zargotina kevneṣopiyn qedmtirn dn Kurda(Ezdahtiy) de li ser bingeha afirandina kevneṣopiya Xidir Neb Xidir Eylas(yn bi nav Xoc Xizir, y ku tim zind ne) baṣ lkoln bikirina bala xwe berdana ser temamiya v Qewl

Şxad Mra :
..........................
W dibje Xidir neqb e
Padşay min y hebb e
..

Derwş Adem:
..................................
Ew Derwş min xas e
Bi şayar bira vexwar kas e
Qesdikir dwana Xidir Liyas e

Xidiro ya Xidir
Li Derwş Adem fikir
Derwş bira tu li v dergh li mehder
Xidiro bira dura ji min re bnin
Ji behr ezimnin
Heke ezet Şxad ser min serkela,
xoristan dadinn in
Ey Xidir w we dib ye
tirsa b ji xofa Xwed ye
.................

Pr Şeref de:

Şeref deng diket ji esas e
Fehim min zar qeyas e
Tu Xidir an Liyas e
Xidiro ya Xidir
Pir himeta qadir
li hem cewabay hazir


Dre ewan j fahm bikira ku, di zargotina me Ezdahiyan de hj li ser roj cejna Xidir Neb Xidir Eylas, mna ber weke Xwedan Miraza (hizkirin, evn hviy), mirad xwazan, xefr rya, piştevan(hviy)n kesn nexweş, hjar, xzan, girt, sembola jiyna n(ava hayat, zemzem e), li her dever zind-amade ne prozdikin awan j mna min bidtina ku ezdiyati-haveyne-mirovatiya-mezopotamiya (http://www.pen-kurd.org/kurdi/kemal-tolan/ezdiyati-haveyne-mirovatiya-mezopotamiya.html) ye.



Gelek şnwarnas, drokzane, lkolnvan olnasn Mezopotamiya y j dizanin ku, bingeha kevneṣopiya Xidir Neb Xidir Eylas di wext ŞARİSTANİYA KU ÊZDİYAN Lİ SER ERDNÎGARİYA KURDİSTANÊ (http://www.argun.org/2010/10/31/em-saristaniya-ku-ezdiyan-li-ser-erdnigariya-kurdistane-destpekirye-nasbikin-u-biparezin/) destpkiriye de peyda buye. Baş tbra min belk bye bra gelek xwandevanan j, li gundan di vara ku sib bive cejna Xidir Neb Xidir Eylas de, kevaniyn mal di wext ber razan de, pxwn didane ke lawen, yn ku li ber mirazan bn digotine wan, eger ku t hna nizanb, ka k ji te hizdike anj ka ew miraz ku te xistiye dil xwe, w were ch an na, ew şev di xewn de were avek bide te anj t y di xewna xwe de bivn. Di zargotina me Êzdiyan de t gotin:
Di v cejn da:


serbir na ne serjkirin.
Ne be ji mal drkevn bine r rbarn dr.
Nr li rojn rojiya cejn qedexeye.
Genm, ceh, nehk baqilka di qelnin di bjn (qelatik, pxn), eve j nşana bi dumah hatina werz andin ye.
Roja arşembuy qelatika di hrin di bjn
Roja cejn, cotyar hinek pxn di be nav zeviyn xwe l di reşnin bo xr bereket.
Pxne di gel doşav vedstirn dib (xebse)
Savarn hray di qelnin l di nn di bjn (erxs, dan)-*1)


Şweyn prozkirina v cejna Xidir Neb Xidir Eylas li goriya hermn ku Êzd l dijyan gelekin. L, hem Êzd hj li goriya salnama me Êzdiyan, ya ber zayna Hz.Îsa ye, di heftiya meha Sibat(meha 2 ya her sal) ye yekemn de, rojiya ji bona xatir meznaya Xidir Neb Xidir Eylas, yn ku Xwedan evn(zindmahn, dilovan, mirovat, hv hwd.) ne digirin. L, weke ku di mtologiya me Êzdiyan ya kevn ya niha de j txwankirin, ne ferze ku hem Êzd van s rojiyn Xidiryas Xidirneb bigrin. L, ew evd ku van rojiyan digrin, div heft sala li ser hevdin, di heftiya meha Sibat(meha2) ye yekemn de, di roja dşemb, sşemb pnşemb roj bigre roja n (yan sal 14.02.13 de) j cejna wan ke.*2

Bi dtina min, ev kevneşopiyan bingeha ola me, dre buye dergşa gelek şaristaniyan bi taybet j li nav piraniya anda ol-mletn Mezopotamiya y de belabuye. Her ol netew j mna me, gelek rok, br, bawer bi ziman xwe weṣandine. Gelek civakan j ev kevneṣopiya cejna Xidir Neb Xidir Eylas ji bo berjiwendiyn xwe guhastine, kirine mna roja Xwedan evn gelek ji wan hj v cejna Xidir Neb Xidir Eylas mna baweriya Ezdahtiya me ya ber prozdikin.

Binrin, gelek ol netew j weke me Ezdahiyan, v kevneṣopiya Xwedan roja evn, di roja 14 sibata mlad de prozdikin her yek bi ziman xwe ji v roja proz ra dje: Êlya, Xidir Znde, Hıdır-Nebı Xızır, Temz, Liyas,
Valentinstag, Valentine's Day, Saint Valentin, Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, Sevgililər Gn, Վալենտինի օրը, Ezz Sergius, Св. Валентин, Ystävänpäivä, חג האהבה, San Valentino, Valentinovo, Valentino Dies, Valentijnsdag, ی, День святого Валентина, Día de San Valentín, Sevgililer Gn, Valentin-nap, дзень святога Валянціна, Dita e Shn Valentinit, hwd.
Qewl Miskno jaro de:
...........................
Kan Xidir kan Elyas?
Kan derwş tizb wekaz?
Tu j xweşb, ew j dinav
Ax de kirin qeyas.
.........................
Kemal Tolan
05.02.13

Çavkan:


Pr Xidir Suleyaman-Ezdiyat sala 1995.
Kemal Tolan- Nasandina Kevneşopiyn Êzdiyatiy 2006, rpel:75